Akupunktura –
jak działa
i co mówią badania?
Akupunktura wywodzi się z medycyny chińskiej i polega na stymulowaniu odpowiednio dobranych punktów na ciele za pomocą bardzo cienkich igieł. Choć jej historia sięga ponad dwóch tysięcy lat, współcześnie akupunktura jest stosowana na całym świecie i stanowi przedmiot licznych badań naukowych. Jej efekty oceniano w randomizowanych badaniach klinicznych, przeglądach systematycznych i metaanalizach. Szczególnie obszerna baza badań dotyczy różnych rodzajów bólu, migreny i
napięciowych bólów głowy. [1–8]
Akupunkturą zajmuje się również Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), która opracowała międzynarodowe
standardy jej bezpiecznej
praktyki oraz szkolenia. [1]
W gabinecie IGŁY I ZIOŁA we Wrocławiu punkty dobierane są indywidualnie. W podejściu wywodzącym się z medycyny chińskiej, znaczenie ma bowiem nie tylko miejsce występowania dolegliwości, lecz także jej charakter, okoliczności występowania oraz objawy towarzyszące.
Czym jest akupunktura?
Podczas zabiegu bardzo cienkie, jednorazowe igły wprowadzane są w odpowiednio dobrane punkty akupunkturowe znajdujące się w różnych obszarach ciała.
Dobór punktów zależy od problemu, z którym zgłasza się dana osoba, charakteru dolegliwości oraz informacji zebranych podczas wywiadu.
Dlatego dwie osoby zgłaszające podobny problem – na przykład ból dolnego odcinka pleców czy migrenę – nie muszą otrzymać identycznego zestawu punktów.
W ujęciu medycyny chińskiej działanie akupunktury opisuje się między innymi poprzez system meridianów oraz regulację przepływu Qi i Krwi. Jednocześnie współczesne badania pozwalają analizować jej działanie z perspektywy neurofizjologii, funkcjonowania układu nerwowego oraz mechanizmów
modulowania bólu. [2]
Akupunktura a Światowa Organizacja Zdrowia – WHO
*Światowa Organizacja Zdrowia uwzględnia akupunkturę w obszarze medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej.
WHO opracowała dokument WHO Benchmarks for the Practice of Acupuncture, zawierający międzynarodowe standardy dotyczące między innymi bezpiecznego wykonywania akupunktury, wymaganej infrastruktury, właściwego przeprowadzania zabiegów oraz kompetencji osób wykonujących akupunkturę. [1]
WHO opublikowała również osobne standardy dotyczące szkolenia w zakresie akupunktury.
W 2025 roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia przyjęło ponadto Global Traditional Medicine Strategy 2025–2034. Jednymi z jej podstawowych celów są wzmacnianie bazy naukowej dotyczącej metod tradycyjnych i komplementarnych, zapewnianie ich jakości i bezpieczeństwa oraz – tam, gdzie jest to uzasadnione – odpowiedzialne uwzględnianie sprawdzonych metod w systemach ochrony zdrowia. [9]
Samo stanowisko WHO nie oznacza oczywiście, że każdemu zastosowaniu akupunktury przypisuje się jednakowy poziom skuteczności. Znaczenie mają wyniki badań dotyczących konkretnego problemu – dlatego poniżej przedstawiam obszary, dla których dysponujemy szczególnie interesującymi danymi naukowymi.
Jak działa akupunktura
Medycyna chińska opisuje działanie akupunktury między innymi poprzez system meridianów oraz regulację Qi i Krwi.
Współczesna nauka analizuje efekty akupunktury również z perspektywy anatomii i neurofizjologii.
Wprowadzenie igły i jej odpowiednia stymulacja oddziałują na zakończenia nerwowe i tkanki w miejscu nakłucia. Powstające sygnały mogą następnie wpływać na obwodowy i ośrodkowy układ nerwowy, w tym mechanizmy uczestniczące w odbieraniu i modulowaniu bólu. Badane są również miejscowe reakcje zachodzące w tkankach. [2]
Nie istnieje jeden prosty mechanizm odpowiedzialny za wszystkie obserwowane efekty akupunktury. Obecne dane wskazują raczej na *działanie wieloczynnikowe*, obejmujące mechanizmy miejscowe oraz procesy zachodzące w obwodowym i ośrodkowym układzie nerwowym. [2]
Szczególnie dobrze przebadane są mechanizmy oraz efekty związane ze zmniejszaniem dolegliwości bólowych.
Co mówi nauka o
skuteczności akupunktury?
Akupunktura należy obecnie do intensywnie badanych metod tradycyjnych i komplementarnych. Szczególnie obszerna baza badań dotyczy różnych postaci bólu przewlekłego.
Jedną z największych analiz przeprowadziła międzynarodowa Acupuncture Trialists’ Collaboration.
W metaanalizie danych indywidualnych uczestników uwzględniono 39 randomizowanych badań klinicznych oraz 20 827 osób z przewlekłym bólem mięśniowo-szkieletowym, chorobą zwyrodnieniową stawów, przewlekłymi bólami głowy, migreną lub bólem barku.[3]
Wyniki wykazały przewagę właściwej akupunktury zarówno nad brakiem akupunktury, jak i – choć różnica była mniejsza – nad procedurami akupunktury pozorowanej. Autorzy analizy uznali, że dostępne dane potwierdzają skuteczność akupunktury w zmniejszaniu przewlekłego bólu oraz że obserwowanej różnicy pomiędzy właściwą akupunkturą a grupami kontrolnymi nie można wyjaśnić wyłącznie efektem placebo.[3]
Interesujące są również dane dotyczące trwałości efektów. Analiza Acupuncture Trialists’ Collaboration wykazała, że znaczna część uzyskanej po serii zabiegów poprawy utrzymywała się także w późniejszym okresie obserwacji. [10]
Akupunktura przy
bólu kręgosłupa
Przewlekły ból dolnego odcinka pleców należy do najlepiej przebadanych zastosowań akupunktury.
W marcu 2025 roku Cochrane opublikował obszerny przegląd niefarmakologicznych i niechirurgicznych metod stosowanych przy niespecyficznym bólu dolnego odcinka pleców.
Autorzy przeanalizowali 31 przeglądów Cochrane obejmujących 644 badania i 97 183 uczestników.[4]
W odniesieniu do przewlekłego bólu dolnego odcinka pleców Cochrane stwierdził, że:
akupunktura prawdopodobnie zmniejsza natężenie bólu i poprawia funkcjonowanie w porównaniu z brakiem zabiegów lub standardowym postępowaniem.
W porównaniu z akupunkturą pozorowaną wykazano również niewielką poprawę funkcjonowania. [4]
Jest to szczególnie interesujące, ponieważ Cochrane stosuje rygorystyczne kryteria oceny jakości dowodów i nie ogranicza się do pojedynczego badania.
Akupunktura przy
bólu kolana
Dużo badań dotyczy również bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego.
Przegląd Cochrane obejmował 16 randomizowanych badań z udziałem 3498 osób, przy czym 12 z nich dotyczyło wyłącznie choroby zwyrodnieniowej kolana.[5]
W porównaniu z akupunkturą pozorowaną obserwowano poprawę w zakresie bólu i sprawności fizycznej, jednak średnia dodatkowa korzyść była niewielka. Znacznie większe różnice stwierdzano przy porównaniu akupunktury z grupami oczekującymi lub bez dodatkowej interwencji.[5]
Warto więc spojrzeć także na późniejsze badania.
W dużym randomizowanym badaniu dotyczącym choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego wykazano, że intensywna elektroakupunktura prowadziła do mniejszego bólu i lepszego funkcjonowania niż procedura pozorowana po ośmiu tygodniach, a uzyskane różnice utrzymywały się w obserwacji do 26. tygodnia. [6]
Badania nad akupunkturą w dolegliwościach związanych ze stawem kolanowym nadal są prowadzone, a choroba zwyrodnieniowa kolana należy do najczęściej analizowanych zastosowań tej metody.
Akupunktura przy
migrenie
Bardzo interesujące dane dotyczą także profilaktyki migreny.
Przegląd Cochrane objął 22 randomizowane badania oraz 4985 uczestników.[7]
W badaniach porównujących akupunkturę ze standardowym postępowaniem u około: 41 na 100 osób korzystających z akupunktury częstotliwość bólów głowy zmniejszyła się co najmniej o połowę, podczas gdy w grupach bez dodatkowej akupunktury taki rezultat uzyskano u około 17 na 100 osób.
W badaniach porównujących właściwą akupunkturę z procedurą pozorowaną różnica była mniejsza, ale nadal statystycznie istotna: częstotliwość bólów głowy zmniejszyła się co najmniej o połowę u około 50% osób korzystających z właściwej akupunktury i 41% osób w grupach sham.[7]
Co ważne, w największych dobrej jakości badaniach efekt właściwej akupunktury obserwowano również po sześciu miesiącach.
Autorzy Cochrane ocenili, że seria obejmująca co najmniej sześć zabiegów akupunktury może stanowić wartościową możliwość dla osób z migreną. [7]
Akupunktura
przy napięciowych
bólach głowy
Dobre dane dotyczą również częstych napięciowych bólów głowy.
Przegląd Cochrane obejmował 12 randomizowanych badań z udziałem 2349 osób.[8]
W dwóch dużych badaniach, w których akupunkturę dodawano do zwykłego postępowania, co najmniej 50-procentowe zmniejszenie częstotliwości bólów głowy uzyskano u około:
48 na 100 osób korzystających z akupunktury, w porównaniu z około 17 na 100 osób korzystających wyłącznie ze zwykłego postępowania.
W badaniach porównujących właściwą akupunkturę z procedurą pozorowaną taki rezultat osiągnęło około 52% osób w grupach właściwej akupunktury i 43% w grupach sham. [8]
Cochrane ocenił, że dostępne wyniki przemawiają za skutecznością akupunktury w zmniejszaniu częstotliwości częstych epizodycznych i przewlekłych napięciowych bólów głowy. [8]
Akupunktura w
zaleceniach NICE
Wyniki badań nad akupunkturą znalazły odzwierciedlenie również w niektórych oficjalnych zachodnich wytycznych. Brytyjski National Institute for Health and Care Excellence (NICE) zaleca rozważenie serii do 10 zabiegów akupunktury w okresie 5–8 tygodni w profilaktyce przewlekłego napięciowego bólu głowy.[11] Akupunktura jest również jedną z możliwości uwzględnianych przez NICE w profilaktyce migreny w określonych sytuacjach. [11] Osobne wytyczne NICE dotyczą przewlekłego bólu pierwotnego. NICE zaleca w tym przypadku rozważenie jednej serii zabiegów akupunktury lub dry needlingu, wykonywanych w ramach tradycyjnego chińskiego lub zachodniego systemu akupunktury. [12] Łączny czas takiej serii został w wytycznych ograniczony do maksymalnie około pięciu godzin zabiegów. Oznacza to serię kilku wizyt, a nie jeden pojedynczy zabieg. [12] Przy opracowywaniu tego zalecenia NICE analizował 27 badań. Według podsumowania instytutu badania wskazywały między innymi na zmniejszenie bólu i poprawę jakości życia w krótkim okresie. [12]
W jakich problemach
badana jest akupunktura?
Szczególnie dużo badań dotyczy obecnie między innymi:
-przewlekłego bólu dolnego odcinka pleców
– bólu szyi
-dolegliwości związanych z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego
– migreny
-napięciowych bólów głowy
-bólu barku
-innych rodzajów bólu przewlekłego
-fibromialgii
-bólu pooperacyjnego
-nudności i wymiotów towarzyszących chemioterapii
-alergicznego nieżytu nosa.[2]
Nie dla każdego z tych zastosowań ilość i jakość dostępnych dowodów jest taka sama.
Dlatego zamiast przedstawiać akupunkturę jako metodę „na wszystko”, warto patrzeć na wyniki badań dotyczących konkretnego problemu. Szczególnie obszerna baza naukowa istnieje obecnie w odniesieniu do bólu przewlekłego, bólu dolnego odcinka pleców, migreny i napięciowych bólów głowy. [3, 4, 7, 8]
Indywidualny dobór
punktów – więcej
niż „igła tam, gdzie boli”
W podejściu wywodzącym się z medycyny chińskiej miejsce występowania dolegliwości nie musi być jedynym obszarem uwzględnianym przy doborze punktów.
Przykładowo przy bólu kolana mogą zostać wykorzystane zarówno punkty znajdujące się w jego okolicy, jak i punkty odległe. Podobnie w przypadku bólu pleców, migreny czy innych problemów – zestaw punktów wynika z obrazu konkretnej osoby.
Ten sam objaw może być w medycynie chińskiej interpretowany na różne sposoby, dlatego dobór punktów jest indywidualny, a nie oparty na jednym identycznym schemacie stosowanym u każdego.
Podczas pierwszej wizyty istotny jest więc szczegółowy wywiad: charakter dolegliwości, czas i okoliczności jej występowania, czynniki nasilające i łagodzące oraz inne objawy, które mogą mieć znaczenie dla doboru punktów.
Czy akupunktura jest bezpieczna?
Prawidłowo wykonywana akupunktura, przy użyciu sterylnych, jednorazowych igieł, ma korzystny profil bezpieczeństwa. [1, 2]
WHO poświęca bezpieczeństwu ważną część swoich standardów praktyki akupunktury, zwracając uwagę między innymi na odpowiednie przygotowanie osoby wykonującej zabieg, znajomość anatomii, właściwą technikę, higienę oraz stosowanie jednorazowych sterylnych igieł.[1]
Po zabiegu może czasami pojawić się niewielka tkliwość, punktowe krwawienie, zaczerwienienie lub drobne zasinienie.
Poważne powikłania są rzadkie, ale mogą wystąpić przede wszystkim przy nieprawidłowej technice lub niewłaściwych warunkach wykonywania zabiegów. Dlatego odpowiednie przygotowanie, znajomość anatomii oraz przestrzeganie zasad bezpieczeństwa mają zasadnicze znaczenie. [1, 2]
Przed zabiegiem warto poinformować osobę wykonującą akupunkturę między innymi o istotnych problemach zdrowotnych, przyjmowanych lekach, zaburzeniach krzepnięcia, ciąży oraz innych okolicznościach mogących mieć znaczenie dla bezpieczeństwa.
Akupunktura we Wrocławiu – indywidualne podejście
W gabinecie IGŁY I ZIOŁA Medycyna Chińska we Wrocławiu punkty akupunkturowe dobieram indywidualnie, z uwzględnieniem problemu, z którym zgłasza się dana osoba, oraz szerszego obrazu dolegliwości w ujęciu medycyny chińskiej. Pierwszą wizytę rozpoczynam od szczegółowego wywiadu. Dopiero na jego podstawie dobieram punkty oraz sposób przeprowadzenia zabiegu.
W zależności od sytuacji akupunktura może być stosowana samodzielnie lub łączona z innymi metodami wywodzącymi się z medycyny chińskiej.
Jeżeli zastanawiasz się, czy akupunktura może być odpowiednią metodą w Twojej sytuacji, podczas pierwszej wizyty możemy omówić charakter dolegliwości, dotychczasowy przebieg objawów oraz możliwy sposób prowadzenia zabiegów.
Źródła i literatura
- World Health Organization. WHO Benchmarks for the Practice of Acupuncture. who.int
- National Center for Complementary and Integrative Health, National Institutes of Health. Acupuncture: Effectiveness and Safety. nccih.nih.gov
- Vickers AJ, Vertosick EA, Lewith G i wsp. Acupuncture for Chronic Pain: Update of an Individual Patient Data Meta-Analysis. The Journal of Pain, 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Rizzo RRN i wsp. Non-pharmacological and non-surgical treatments for low back pain in adults: an overview of Cochrane reviews. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2025. cochrane.org
- Acupuncture for osteoarthritis. Cochrane. cochrane.org
- Tu JF i wsp. Efficacy of Intensive Acupuncture Versus Sham Acupuncture in Knee Osteoarthritis: A Randomized Controlled Trial. Arthritis & Rheumatology, 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Linde K i wsp. Acupuncture for the prevention of episodic migraine. Cochrane Database of Systematic Reviews. cochrane.org
- Linde K i wsp. Acupuncture for the prevention of tension-type headache. Cochrane Database of Systematic Reviews. cochrane.org
- World Health Organization. Global Traditional Medicine Strategy 2025–2034. who.int
- MacPherson H i wsp. The persistence of the effects of acupuncture after a course of treatment: a meta-analysis of patients with chronic pain. Pain, 2017. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- National Institute for Health and Care Excellence. Headaches in over 12s: diagnosis and management (CG150). nice.org.uk
- National Institute for Health and Care Excellence. Chronic pain (primary and secondary) in over 16s: assessment and management of chronic primary pain (NG193). nice.org.uk